Kutoka《Odyssey》hadi riwaya za upelelezi za Agatha Christie, binadamu wameandika hadithi nyingi nzuri zilizojaza rafu za vitabu za vizazi mbalimbali. Lakini utafiti mmoja unaonyesha kuwa huenda akili bandia imeanza kuwa mshindani wa waandishi binadamu.
Utafiti uliochapishwa katika jarida la Judgment and Decision Making unaonyesha kuwa watafiti waliwaalika watu wazima 1,682 kusoma hadithi fupi 6, ambapo 3 ziliandikwa na binadamu na 3 nyingine ziliandikwa na ChatGPT. Kila hadithi ya AI ilihusu mada inayofanana na ile ya mojawapo ya kazi zilizoandikwa na binadamu.
Watafiti waliwaambia washiriki iwapo hadithi walizosoma ziliandikwa na binadamu au AI, lakini taarifa hiyo haikuwa sahihi kila mara. Baadaye, watafiti waliwaomba washiriki kutathmini mvuto wa hadithi, uzoefu wa kuzisoma na ubora wake kwa ujumla.
Matokeo yalionyesha kuwa washiriki waliosoma hadithi zilizotengenezwa na AI waliziona kuwa zenye kuvutia zaidi na zenye ubora wa juu kuliko washiriki waliosoma hadithi zilizoandikwa na binadamu. Hata hivyo, walipoambiwa kuwa hadithi fulani imeandikwa na binadamu, washiriki waliipa alama ya juu zaidi.
Mwandishi mkuu wa utafiti huo, Dkt. Deena Skolnick Weisberg wa Chuo Kikuu cha Villanova nchini Marekani, alisema: “Mifumo ya AI tayari inaweza kuandika hadithi fupi, na watu wanaona kuwa hadithi hizo si duni kuliko kazi zilizoandikwa na binadamu, na huenda ni bora zaidi. Tunapaswa kulichunguza upya uwezo wa AI kwa kuzingatia hili.”
Hata hivyo, Weisberg mwenyewe pia ni mwandishi. Alisema hilo halimaanishi kuwa uandishi unapaswa kukabidhiwa AI. Alibainisha kuwa riwaya zinazotengenezwa na kampuni za teknolojia kwa kutumia AI huenda zikatofautiana na kazi zilizoandikwa na waandishi binadamu.
Alisema: “Huenda tukahitaji kutoa nafasi kwa riwaya zilizoandikwa na AI, pamoja na zile zilizoandikwa kwa ushirikiano kati ya AI na binadamu, lakini hilo halimaanishi kuwa mchakato wa ubunifu wa binadamu haupaswi tena kuthaminiwa. Binadamu huandika ili kujieleza kwa ubunifu, kujipa changamoto, na kuelewa pamoja na kupanga uzoefu wao. Uwezo wa AI kuzalisha hadithi zinazofanana na kazi za binadamu hautabadilisha mambo hayo.”
Matokeo ya utafiti pia yalionyesha kuwa mtazamo wa watu kuhusu AI huathiri tathmini zao. Washiriki waliokuwa na mtazamo chanya zaidi kuhusu AI walitoa tathmini ya juu zaidi walipoambiwa kuwa hadithi iliandikwa na ChatGPT, ikilinganishwa na wale waliokuwa na mtazamo hasi zaidi kuhusu AI.
Baadaye, watafiti walifanya majaribio mengine mawili yaliyohusisha jumla ya watu wazima 905. Washiriki walionyeshwa hadithi mbili kati ya 6 fupi. Hadithi hizo mbili zilikuwa na mada sawa, lakini ni moja tu iliyokuwa imeandikwa na binadamu. Washiriki walipaswa kubaini ni ipi iliandikwa na binadamu na ipi ilitengenezwa na AI.
Katika mojawapo ya majaribio hayo, takriban 40% ya washiriki walijibu kwa usahihi, kiwango ambacho kilikuwa hata chini ya kubahatisha bila mpangilio; katika jaribio lingine, usahihi ulikuwa 52%.
Watafiti waliandika: “Hakuna ushahidi wa jumla unaoonyesha kuwa washiriki waliweza kutofautisha hadithi zilizoandikwa na binadamu na zile zilizotengenezwa na AI.”
Watafiti pia walibaini kuwa uzoefu wa kusoma au kuandika riwaya ambao washiriki walijieleza kuwa nao haukuhusiana kwa kiasi kikubwa na usahihi wao wa kubaini mwandishi wa hadithi; hata hivyo, watu walioifahamu zaidi mifumo ya AI walikuwa na kiwango cha juu zaidi cha usahihi.
Weisberg alisema: “Uandishi wa AI una mtindo fulani maalum, na tunaweza kujifunza kuutambua hatua kwa hatua kupitia mazoezi, kama tunavyoweza kujifunza kutambua mitindo ya kipekee ya uandishi ya waandishi mbalimbali binadamu.”
Weisberg anaamini kuwa watu kupendelea hadithi zilizoandikwa kuwa “kazi za binadamu” huenda kunahusiana na hamu yao ya kutafuta uhalisia; lakini kwa mtazamo wa uzoefu halisi wa kusoma, huenda watu wakapendelea hadithi zilizotengenezwa na AI kwa sababu ni rahisi kusoma na kuelewa.
Hata hivyo, Luke Kennard, profesa wa filamu na uandishi wa kibunifu katika Chuo Kikuu cha Birmingham nchini Uingereza ambaye hakushiriki katika utafiti huo, alisisitiza kuwa AI bado ni mada yenye utata mkubwa.
Alisema: “Kwa sababu sisi ni binadamu, tunaelekea kuipa AI sifa za kibinadamu na kuifikiria kama roboti fulani inayong’aa, yenye uso wa fadhili na usioegemea upande wowote. Lakini kwa kweli, ni msimbo wa utabiri unaotegemea hifadhidata kubwa zilizoibwa za maandishi, na msimbo huo huendeshwa katika vituo vikubwa mno vya data vyenye gharama kubwa na vinavyoharibu mazingira, huku vikiletea jamii zinazovizunguka madhara makubwa.”
Kennard alisisitiza pia kuwa AI si “chombo” cha kawaida kama kikagua tahajia au kamusi ya visawe, bali ni tishio kwa uhai wenyewe.
Alisema: “Bila shaka, mradi tu maelekezo yaandikwe vizuri na kufanyiwa marekebisho pamoja na ung’arishaji fulani, inaweza kuzalisha shairi lenye mtiririko na hata la kufurahisha. Baada ya yote, data yake ya mafunzo inatokana na maelfu ya miaka ya ubunifu wa binadamu; kama isingeweza kufanya hivyo, hilo lingekuwa jambo la aibu. Nadhani swali tunalopaswa kuuliza ni: Je, yote haya yanafaa? Jibu ni ndiyo kabisa, na bila shaka yoyote — hayafai.”