Markaziy televideniye yangiliklari xabariga ko‘ra, yaqinda jamiyatda o‘rta va keksa yoshdagi ayollarni nishonga olgan AI orqali tanishuv firibgarligi paydo bo‘ldi. Jinoyatchilar go‘yoki tanishish uchun mos nomzodlarning qiyofasini AI yordamida yaratib, shu orqali pul undirgan. Yaqinda Sichuan provinsiyasi Chengdu shahri politsiyasi “AI orqali tanishuv” bilan bog‘liq firibgarlar guruhini tugatib, Van va yana 28 nafar gumondorni qo‘lga oldi.
IT uyi rasmiy ma’lumotlarga tayanib xabar berishicha, arizachi Byan xonim videolar platformasida bir nikoh vositachilik kompaniyasiga duch kelgan. U tanishishga qiziqishini bildirganidan so‘ng, “Moslashtirish markazi direktori Van” taxallusidagi akkaunt unga “Li aka”ning ma’lumotlarini yuborgan. Unda “Li aka”ning shaxsiy holati batafsil bayon qilinib, fotosurati ham ilova qilingan. Byan xonim jami 2000 yuan tanishuv xizmati haqini to‘lagan, biroq “Li aka” bilan hech qanday aloqa o‘rnatib bo‘lmagan, ekranning narigi tomonidagi “direktor Van” esa xabarlarga javob bermay qo‘ygan.
Politsiya tekshiruvlari davomida Byan xonim bilan shartnoma tuzgan kompaniya aslida mavjud emasligi aniqlandi. Biroq joyida o‘tkazilgan tekshiruvda unga juda o‘xshash kompaniya topildi. Bu kompaniyaning asosiy faoliyati nikoh vositachiligi bo‘lgan, ammo ofisda na tanishuv uchun nomzodlar, na “sovchi”lar bor edi. Faqat savdo, montaj va boshlovchilik lavozimlarida ishlovchilar faoliyat yuritgan. Montaj xodimlarining kompyuterlarida politsiya arizachi taqdim etgan nikoh uchun erkak nomzodning ma’lumotlariga aynan mos keladigan AI qiyofasini ko‘rdi.
Barcha bu g‘ayritabiiy holatlar politsiyaga kompaniya oddiy nikoh vositachilik xizmati ko‘rsatuvchi tashkilot emasligini anglatdi. Shundan so‘ng politsiya joydagi xodimlar orqali kompaniya rahbari Van bilan bog‘landi. Telefon suhbatida Van pulni qaytarishga tayyorligini aytdi, biroq shartnoma mazmuni haqidagi savollardan doimo qochdi. Byan xonimning pulni qaytarish talabi hal etilgan bo‘lsa-da, ishni tergov qilayotgan politsiyachilar shu bilan to‘xtab qolmadi. Bir necha kun davomida rahbar Van jonli efirga chiqadigan akkauntni kuzatib, politsiya go‘yoki “Li aka”ning qiyofasi ekranda tez-tez paydo bo‘lishini aniqladi.
Politsiya yetarli dalillarni qo‘lga kiritgach, Van va yana 28 nafar gumondorni hibsga oldi. Hibsga olish vaqtida bu guruh hali ham AI yordamida yaratilgan erkak qiyofalaridan foydalanib efirga chiqayotgan, ko‘plab suhbat matnlari va ssenariylar tayyorlayotgan edi. AI qiyofasining obrazini yaratishdan tortib, efirdagi dialoglargacha bo‘lgan har bir jarayon puxta ishlab chiqilgan.
Internet foydalanuvchilarining ishonchini oshirish uchun boshlovchilar ovoz o‘zgartirgichdan foydalanib, “tanishishga ehtiyoji bor munosib erkaklar” nomidan jonli efirda suhbatlashgan. Tekshiruvlarga ko‘ra, bu soxta nikoh vositachilik kompaniyasi aslida haqiqiy tanishuv xizmatlarini ko‘rsatmagan. Jabrlanuvchilar xizmat haqini to‘laganidan keyin ular bilan suhbatlashganlar go‘yoki munosib erkaklar emas, balki kompaniyaning mijozlarga xizmat ko‘rsatish xodimlari bo‘lgan va ular “ikki kishilik sahna”ni davom ettirgan.
Bir yildan kam vaqt ichida ushbu guruh jinoyatlarining umumiy summasi 1000000 yuandan oshgan, taxminan 50 dan ortiq fuqaro mulkiy zarar ko‘rgan. Hozirda Van va yana 28 nafar gumondorga nisbatan huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan qonuniy tartibda jinoiy majburlov choralari qo‘llangan.
Markaziy televideniye yangiliklari ta’kidlashicha, AI yordamida soxta obrazlar yaratishga asoslangan bunday firibgarlik usullarining zarari yaqqol ko‘rinib turibdi. Bundan ham xavotirlisi, bunday firibgarliklar hali ham qisqa videolar platformalarida mavjud. Platformalar aniqlash va ogohlantirishni kuchaytirib, xavflarni darajalarga ajratib ko‘rish mexanizmini yaratishi kerak. Tekshiruv davomida AI tomonidan yaratilgan bo‘lishi ehtimol qilingan hamda nikoh va tanishuvga jalb qilish xususiyatlariga ega jonli efirlar yoki qisqa videolar aniqlansa, ularda foydalanuvchilarni platformadan tashqariga o‘tishga undash yoki xizmat haqini talab qilish kabi firibgarlik alomatlari mavjud bo‘lsa, platformalar faqat kontentga belgi qo‘yish bilan cheklanmasligi, balki bosqichma-bosqich cheklovlar joriy etishi hamda qoidalarga muvofiq firibgarlikka oid ma’lumotlarni politsiya, kiberkosmos boshqarmasi va boshqa vakolatli idoralarga yuborishi kerak.
Mutaxassislar texnologik vositalarni yangilash va platformalararo hamkorlikdagi boshqaruvni kuchaytirish orqali muammoni hal etish yo‘llarini topish mumkinligini tavsiya qilmoqda. Platformalar AI tomonidan yaratilgan kontentni belgilash majburiyatini qat’iy bajarish bilan birga, AI kontentini aniqlash va xavflarni nazorat qilish tizimini takomillashtirishi, firibgarlik xavfi yuqori bo‘lgan kontentni kuzatish, oldindan ogohlantirish va hamkorlikda choralar ko‘rishni kuchaytirishi kerak. Algoritmlar orqali bunday kontentning tarqatilishini to‘sib, soxta axborotning yashash maydonini manbadan boshlab qisqartirish lozim. Oddiy foydalanuvchilar esa o‘zlarining xavf-xatar haqidagi xabardorligini mustahkamlashi, AI tomonidan yaratilgan bo‘lishi mumkin bo‘lgan kontentga duch kelganda uning haqiqiyligini texnik vositalar yordamida ham tekshirishi mumkin.