Britaniyaning “The Guardian” gazetasi 27-kuni xabar berishicha, raqamli marketing agentligi Hallam tadqiqotiga ko‘ra, sun’iy intellekt yaratgan shifokor obrazlari TikTok’da shubhali sog‘liq bo‘yicha maslahatlarni tarqatmoqda, mashhur videolarni ko‘rishlar soni bir necha millionga yetadi.
Britaniya Tibbiyot Assotsiatsiyasi kengashi raisi o‘rinbosari doktor Emma Rensvik, Angliya Milliy sog‘liqni saqlash xizmati milliy tibbiy direktori professor Frenki Sautz, Britaniya Qirollik umumiy amaliyot shifokorlari kolleji prezidenti professor Viktoriya Zociu-Braun, London Universitet kolleji sog‘liq haqidagi noto‘g‘ri ma’lumotlar bo‘yicha tadqiqotchisi Aleks Ruani hamda Angliya Healthwatch siyosat va jamoatchilik bilan aloqalar bo‘yicha vaqtinchalik direktori Uilyam Pett kabi mutaxassislar internetdagi chalg‘ituvchi sog‘liq haqidagi da’volar jamoat xavfsizligiga katta zarar yetkazishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Rensvikning ta’kidlashicha, ayrim AI akkauntlari tibbiy safsatalarni sotmoqda va go‘yoki mo‘jizaviy davolash usullarini targ‘ib qilmoqda, bu esa jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. U TikTok kabi platformalar tobora ko‘payib borayotgan xavfli yolg‘on tibbiy maslahatlarni jilovlash uchun yanada qat’iy choralar ko‘rishi kerakligini ta’kidladi. Aks holda, jamoatchilik sog‘lig‘i, hatto hayotidan ayrilishi mumkin.
Tadqiqotchilar virtual AI shifokorlar avvaldan rad etilgan saraton keltirib chiqarishi haqidagi turli da’volarni, jumladan, plastik idishlarda ovqatni mikroto‘lqinli pechda isitish, dezodorantdan foydalanish va uxlayotganda telefonni yonida saqlash saratonga olib kelishi mumkinligi haqidagi fikrlarni tarqatayotganini aniqladi.
Buyuk Britaniyaning Cancer Research markazi yuqoridagi da’volarning barchasini rad etdi.
TikTok’dagi sog‘liq mavzusidagi mashhur videolarning 40 foizini AI yaratgan kontent tashkil etadi. Videolarning aksariyati tashqi ko‘rinishi va shaxsiy imiji haqiqiy shifokorlarga taqlid qilingan, soni ortib borayotgan deepfake influencer akkauntlaridan keladi. “Sog‘liq bo‘yicha maslahat” kabi muayyan so‘zlar qidirilganda, videolarning 84 foizi AI tomonidan yaratilgan yoki AI yordamida tayyorlangan deb topilgan.
Hallam ma’lumotlariga ko‘ra, qidiruv natijalaridagi eng mashhur AI shifokor va sog‘liq mavzusidagi videolar o‘rtacha 2,5 million marta ko‘rilgan. “The Guardian” TikTok’ka ayrim videolar namunalarini yuborganidan so‘ng, TikTok ko‘rsatilgan videolarni olib tashladi.
Ayrim akkauntlar bema’ni sog‘liq retseptlarini ham targ‘ib qilgan, masalan, og‘riqni qoldirish uchun Coca-Cola’ni piyoz bilan aralashtirish yoki “Hyalethinap Plus Pro Max” nomli xayoliy mahsulotni qarishga qarshi vosita sifatida taqdim etish.
Bir virtual AI shifokor “Hyalethinap Plus Pro Max” mahsulotini ko‘p yillardan beri bemorlarga tavsiya qilib kelayotganini aytgan. Akkauntning da’vosiga ko‘ra, mahsulot organizmga “qarishga qarshi molekulalarni tabiiy ravishda ishlab chiqarish”ga yordam beradi hamda soch to‘kilishi, terining noziklashishi, tirnoqlarning tez sinishi va bo‘g‘im og‘rig‘i kabi holatlarni yaxshilaydi. “The Guardian” internetda “Hyalethinap Plus Pro Max” haqiqatan mavjudligini tasdiqlovchi hech qanday dalil topa olmadi.
Sautz tadqiqot natijalariga munosabat bildirar ekan, internetdagi tibbiy noto‘g‘ri ma’lumotlar ko‘payib borayotgani tashvishli ekanini aytdi. “Ko‘plab klinik shifokorlar tobora ko‘proq bemorlar faqat ko‘rishlar sonini oshirish uchun to‘qib chiqarilgan yolg‘on maslahatlar sabab xavotir va sarosimaga tushayotganini bildirmoqda”, dedi u.
Braunning aytishicha, tadqiqot natijalari ham tashvish uyg‘otadi, chalg‘ituvchi AI kontenti odamlarga haqiqatan zarar yetkazishi mumkin.
Hallam jami 1198 ta videoni tahlil qildi va “sog‘liq bo‘yicha maslahat”, “shifokor maslahati” kabi bir nechta qidiruv so‘zlari natijalaridan eng mashhur 50 tadan videoni tanladi. Tadqiqot doirasiga shuningdek, hayotiy tanlovlarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan shaxsiy moliya, ta’lim kabi umumiy maslahatlar ham kiritildi.
Ruanining aytishicha, AI shifokorlar haqidagi videolarning keskin ko‘payishi jamoatchilikni qo‘rqinchli miqyosda yolg‘on tibbiy kontentga duchor qilmoqda. U ayrimlar jamoatchilik ishonchini sanoat miqyosida suiiste’mol qilayotganini qo‘shimcha qildi.
O‘tgan yili bemorlar huquqlarini himoya qiluvchi Angliya Healthwatch tashkiloti topshirig‘iga binoan Savanta Angliyada 18 yoshdan katta 3575 nafar erkak va 3832 nafar ayol o‘rtasida so‘rov o‘tkazdi. So‘rov shuni ko‘rsatdiki, respondentlarning qariyb beshdan bir qismi sog‘liq haqidagi ma’lumotlarni ijtimoiy tarmoqlardan oladi.
Pett shunday dedi: “Agar odamlar ishonchli ma’lumot, tijoriy shov-shuv va noto‘g‘ri ma’lumotni farqlash qobiliyatiga ega bo‘lmasa, ular chalg‘itilishi, sog‘lig‘iga esa jiddiy zarar yetishi mumkin.”
TikTok vakili shunday dedi: “Tadqiqot tijoriy manfaatlarga ega marketing agentligi tomonidan o‘tkazilgan, shuning uchun uning natijalari TikTok’dagi haqiqiy vaziyatni aniq aks ettirmaydi. Biz AI yaratgan kontent kabi zararli sog‘liq haqidagi noto‘g‘ri ma’lumotlarni o‘chiramiz, shuningdek, ilova ichida ishonchli sog‘liq ma’lumotlarini taqdim etish uchun Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti va Buyuk Britaniya Milliy sog‘liqni saqlash xizmati bilan hamkorlik qilamiz hamda AI savodxonligi resurslari va kontentni belgilash texnologiyalariga doimiy ravishda sarmoya kiritamiz.”