Interpol bugun e’lon qilgan blogida sun’iy intellekt Afrikadagi kiberjinoyatlarning 55 foizida qo‘llanayotganini ma’lum qildi. Bu hujumlarni tezroq va kengroq ko‘lamli qilmoqda, shuningdek, jabrlanuvchilarning himoyalanishi va hujumlarni aniqlashi tobora qiyinlashmoqda.
Afrika raqamli transformatsiyani jadallashtirmoqda, 2025 yilda Afrikadagi mobil tarmoq foydalanuvchilari soni 1,1 milliarddan oshdi. Biroq mintaqa mamlakatlaridagi kiberjinoyatchilikka oid qonunlar hanuz murakkab va tarqoq bo‘lib, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar AI yordamidagi jinoyatlarga samarali qarshi tura olmayapti.
Afrikaning 36 ta a’zo mamlakatida o‘tkazilgan so‘rov natijalari kiberjinoyatchilik avvalgi kabi alohida hodisalar emas, balki sanoatlashtirilgan, transmilliy ekotizimga aylanganini ko‘rsatdi. Sharqiy Afrika mobil to‘lov firibgarligi va tovlamachilik hujumlarining markaziga aylandi; Markaziy va G‘arbiy Afrikada biznes elektron pochta firibgarligi hamda “cho‘chqa so‘yish” firibgarligi tez-tez uchramoqda; internetdan foydalanish darajasi yuqori bo‘lgan Janubiy Afrika esa global tahdid ishtirokchilarining asosiy nishoniga aylanmoqda.
2024 yildan beri kiberjinoyatchilik Afrikaga yetkazgan iqtisodiy zarar 192 million AQSh dollaridan (Izoh: amaldagi kurs bo‘yicha taxminan 1,298 milliard yuan) 484 million AQSh dollarigacha (amaldagi kurs bo‘yicha taxminan 3,272 milliard yuan) keskin oshdi. Interpol bunga asosan AI vositalari va avtomatlashtirish vositalari sabab bo‘lgan deb hisoblaydi.
2025 yilda internet firibgarligi Afrikada eng ko‘p qayd etilgan jinoyat turi bo‘lib qolmoqda. Hujumchilar mobil to‘lov platformalari, AI texnologiyasi va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanib, qamrovni kengaytirmoqda va ko‘proq nishon izlamoqda.
Eng tashvishlanarlisi, so‘rovda qatnashgan Afrika mamlakatlarining 72 foizida firibgarlik markazlari mavjud bo‘lib, bu holat Janubiy Afrika va G‘arbiy Afrika hududlarida ayniqsa keng tarqalgan.
Bundan tashqari, jinoyatchilarning firibgarlik usullari ham rivojlanmoqda. Ular AI yordamida generatsiya qilish texnologiyasidan foydalanib, o‘g‘irlangan haqiqiy odamlarning suratlaridan soxta videolar yaratmoqda, soxta shaxslar nomidan bank hisobvaraqlari va SIM-kartalar ochib, kredit olish uchun ariza bermoqda.
Shunga qaramay, Afrika mamlakatlari kiberjinoyatchilikka birgalikda qarshi kurashmoqda. 2025 yilda 17 ta mamlakat kiberjinoyatchilikka oid qonunlarni ishlab chiqdi yoki qayta ko‘rib chiqdi, Senegal esa bolalar bilan bog‘liq kiberhuquqbuzarliklarga qarshi kurashish uchun onlayn xabar berish platformasini ishga tushirdi. Interpol to‘rtta operatsiya davomida 1500 dan ortiq gumonlanuvchini hibsga oldi, yuzlab elektron qurilmalarni musodara qildi va 100 million AQSh dollaridan (amaldagi kurs bo‘yicha taxminan 676 million yuan) ortiq aktivlarni qaytardi.