Stenford universiteti e’lon qilgan «AI Index 2026» hisobotiga ko‘ra, Xitoy respondentlarining AI’ga munosabati amerikaliklarnikidan ancha ijobiy.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Xitoy respondentlarining 84 foizi AI mahsulotlari va xizmatlaridan hayajonlanganini bildirgan, AQShda esa bu ko‘rsatkich 38 foizni tashkil etgan. Edelman ishonch so‘rovi esa Xitoy respondentlarining 72 foizi AI’ga ishonishini, AQShda bu ko‘rsatkich atigi 32 foiz ekanini ko‘rsatgan.
Stenford hisobotida AQSh va Xitoy o‘rtasidagi AI modellari samaradorligi tafovuti deyarli yo‘qolgani, ikki davlat modellari 2025-yil boshidan buyon navbatma-navbat yetakchilik qilayotgani qayd etilgan.
Hisobot ko‘p o‘lchovli ma’lumotlar tahliliga asoslangan bo‘lib, texnologik taraqqiyot, iqtisodiy ta’sir va ijtimoiy munosabatlarni qamrab oladi. Texnik salohiyat borasida 2025-yilda ilg‘or modellarning 90 foizdan ortig‘ini sanoat sohasi yaratgan. Bir nechta model doktorlik darajasidagi ilmiy masalalar, multimodal fikrlash va matematika musobaqalari kabi mezonli testlarda insonning boshlang‘ich darajasiga yetgan yoki undan oshgan. Muhim SWE-bench Verified kodlash mezonida modellar samaradorligi bir yil ichida 60 foizdan deyarli 100 foizgacha oshgan. Tashkilotlarda joriy etish darajasi 88 foizga yetgan, universitet talabalarining 80 foizdan ortig‘i generativ AI’dan foydalanmoqda.
AI’dan foydalanish va jamiyat ishonchi borasida generativ AI uch yil ichida aholining 53 foizini qamrab oldi, bu kompyuter va internetga qaraganda tezroq. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2026-yil boshiga kelib, AQSh iste’molchilari generativ AI vositalaridan yiliga 172 milliard dollar qiymat olgan (izoh: amaldagi kurs bo‘yicha taxminan 1,16 trillion yuan), foydalanuvchiga to‘g‘ri keladigan qiymat esa 2025-yildan 2026-yilgacha ikki baravar oshgan.
Hukumatning AI’ni tartibga solishiga jamoatchilik ishonchi bo‘yicha AQSh 31 foiz bilan so‘rovda qatnashgan davlatlar orasida eng past natijani qayd etgan. Jamoatchilik va ekspertlar qarashlari borasida AI mutaxassislarining 73 foizi AI shaxsiy mehnat uslubiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini kutmoqda, jamoatchilik orasida esa bunday fikrdagilar atigi 23 foiz. AI’ning iqtisodiyot va tibbiyotga ta’siri bo‘yicha ham qarashlarda qariyb 50 foizlik tafovut mavjud.
Bloomberg ta’kidlashicha, Xitoy va AQSh ma’lumotlaridagi farq Xitoy aholisi AI xavflarini ko‘rmaydi yoki amerikaliklar AI’dan kamroq foydalanadi degani emas. Ikki davlat jamoatchiligi o‘rtasidagi asosiy farq AI foydasi ularga yetib borishiga ishonch hamda texnologiya kompaniyalari hukumatga «quloq solishi» haqidagi qarashlarda.
So‘nggi yillarda AQSh jamoatchiligining AI haqidagi muhokamalari asosan ish o‘rinlarining qisqarishi, yolg‘on axborot va AI inson qobiliyatidan oshib ketishi mumkinligi kabi masalalarga qaratilgan. Xitoyda ham AI ish o‘rinlariga ta’sir qilishidan xavotir mavjud, biroq Xitoy jamiyatining AI’ni umumiy qabul qilish darajasi hanuz yuqori.
Brukings instituti 2026-yil iyun oyida e’lon qilgan tahlilga ko‘ra, Xitoyda AI’ga e’tibor ko‘proq uni ishlab chiqarish, ta’lim, tibbiyot va ilmiy tadqiqotlar kabi sohalarga joriy etishga qaratilgan. AQSh texnologiya sohasi esa AGI, ya’ni sun’iy umumiy intellektni rivojlantirish maqsadiga ko‘proq e’tibor beradi.
Brukings instituti tadqiqotchisi Kyle Chan bu farqni «AI-pilled, but not AGI-pilled» iborasi bilan tasvirlagan. Ya’ni, Xitoy AI’ga katta ahamiyat beradi, biroq AGI’ni yaratishni yagona asosiy maqsad deb bilmaydi. Uning fikricha, Xitoy AI yordamida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va texnologiyani iqtisodiyot hamda jamiyatning barcha sohalarida qo‘llashga ko‘proq urg‘u beradi.
Bu farq ikki davlatning so‘nggi 20 yildagi texnologik rivojlanish tajribasi bilan ham bog‘liq. Ko‘plab xitoylik iste’molchilar uchun mobil to‘lovlar, elektron tijorat, kuryerlik va logistika, qisqa videolar, tayyor ovqat yetkazib berish hamda internetdagi bandlik kabi texnologik xizmatlar tovarlar, xizmatlar va axborotdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirdi. Smartfonlarning ommalashuvi ham chekka hududlarda yashovchi ko‘proq aholiga onlayn xizmatlardan foydalanish imkonini berdi. Bu texnologik rivojlanish tajribasi jamoatchilikning yangi texnologiyalarga munosabatiga ta’sir qilishi mumkin. O‘tmishdagi texnologiyalarni ko‘proq odamlar hayotni yaxshilash va imkoniyatlarni kengaytirish vositasi deb bilganida, yangi texnologiyalar keltiradigan noaniqlik qarshilikka emas, balki sinab ko‘rish va foydalanishga undovchi omilga aylanishi osonroq.
Shu bilan birga, so‘nggi yillarda AQShda texnologiya sohasi bilan bog‘liq ijtimoiy bahslar ko‘paydi. Ular orasida ijtimoiy tarmoqlarning o‘smirlarga ta’siri, internetdagi yolg‘on axborot, ma’lumotlar maxfiyligi va texnologiya kompaniyalari hokimiyatining markazlashuvi kabi masalalar bor. Bu tajribalar AQSh jamoatchiligining bir qismini AI rivoji jarayonida kompaniyalar samarali nazorat qilinyaptimi, degan masalaga ko‘proq e’tibor qaratishga undadi.
Tartibga solishga bo‘lgan ishonchda ham sezilarli farq mavjud. Stenford universiteti so‘rovi AQSh respondentlarining atigi 31 foizi hukumat AI’ni samarali tartibga sola oladi, deb hisoblashini ko‘rsatdi. Bu hisobotda so‘rov o‘tkazilgan davlat va hududlar orasidagi eng past ko‘rsatkichlardan biridir. Taqqoslash uchun, Singapurda bu ko‘rsatkich 81 foiz, Indoneziyada 76 foiz, Malayziyada esa 73 foizni tashkil etgan.
Edelmanning 2025-yilgi so‘rovi ham Xitoy respondentlarining AI’ga ishonch darajasi 72 foiz, AQShda esa 32 foiz ekanini ko‘rsatgan. Edelman vakillarining fikricha, AI jamoatchilik ishonchiga erisha olishi kompaniyalar va shaxslarning texnologiyani joriy etish tezligiga ta’sir qiladi.
Ikki davlatda texnologiya kompaniyalari va hukumat o‘rtasidagi munosabatlarga qarashlar ham farq qiladi. AQSh jamoatchiligi hukumat yirik texnologiya kompaniyalarini o‘z vaqtida cheklay olmasligidan ko‘proq xavotirda bo‘lishi mumkin. Kompaniya rahbarlari, investorlar va hukumat o‘rtasidagi kadrlar almashinuvi hamda lobbichilik faoliyati bu xavotirni yanada kuchaytirishi mumkin.
Bundan tashqari, Xitoy jamiyatining AI’ni qabul qilishi faqat texnologiya istiqboliga optimistik qarashdan kelib chiqmaydi. Unda raqobat bosimi sabab yuzaga keladigan «ortda qolib ketishdan qo‘rqish» ruhiyati ham mavjud. Yuqori raqobat sharoitida odamlar texnologik o‘zgarishlarda ortda qolmaslik uchun AI’ni faol o‘rganish va undan foydalanishni tanlashi mumkin.
AQShda esa boshqa manzara kuzatiladi. SurveyMonkey’ning 2026-yil ikkinchi choragidagi so‘roviga ko‘ra, amerikaliklarning 38 foizi AI’dan har hafta yoki har kuni foydalanadi. Bu 2025-yil ikkinchi choragidagi 30 foizdan yuqori. AQShdagi voyaga yetganlarning 70 foizi AI’dan hech bo‘lmaganda bir marta foydalanganini bildirgan. Biroq bu AQSh jamoatchiligining AI haqidagi xavotirlarini yo‘qotmagan: respondentlarning 33 foizi AI’dan xavotirda ekanini aytgan.