OpenAI bosh direktori Sem Altman sun’iy intellekt (AI) bilan bog‘liq yetarlicha baholanmayotgan xatarlardan biri odamlar fikrlash jarayonini bajarishda ushbu texnologiyaga haddan tashqari tayanishi va natijada o‘z tafakkur qobiliyatlari asta-sekin susayishi mumkinligini aytdi.
Seshanba kuni mahalliy vaqt bilan efirga uzatilgan «Invest Like the Best» podkastida undan AI sohasidagi hozirda eng muhim, ammo hal etilmagan muammo haqida so‘rashganda, Altman shunday dedi: «Menimcha, yetarlicha e’tibor qaratilmayotgan masalalardan biri — kognitiv qobiliyatlarimiz susayishining oldini qanday olishimiz».
U yana shunday dedi: «Ushbu vositalardan foydalanish bilan birga, miyamizni muntazam mashq qildirishda va haqiqatan muhim narsalarni anglashda davom etishimizni qanday ta’minlaymiz?»
Altman bu fikrni bildirgan paytda tobora ko‘proq tadqiqotchi AI ish samaradorligini oshirishi mumkin bo‘lsa-da, odamlarda mavjud bo‘lgan kasbiy ko‘nikmalar va kognitiv qobiliyatlarni susaytirishi ham mumkinligidan ogohlantirmoqda.
«Hech qachon hech bir vosita bizga fikrlash jarayonini uning zimmasiga topshirish imkonini bu darajada bermagan», — dedi Massachusets texnologiya instituti (MIT) tadqiqotchisi Nataliya Kosmyna shu oy boshida Business Insider nashriga bergan intervyusida. U olib borgan dastlabki tadqiqot generativ AI yordamida maqola yozgan odamlarning natijalari vaqt o‘tishi bilan Google qidiruvidan foydalangan yoki umuman vositalardan foydalanmagan odamlarnikidan yomonroq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi.
Nazariy neyrofan olimi va AI tadqiqotchisi Vivienne Ming AI vazifalarni odamlar o‘rniga bajara olgani sababli ularning kognitiv mehnatdan voz kechish xavfini «surunkali o‘rinbosarlik» (chronic substitution) deb atagan. U o‘tgan oy AI fikrlash jarayonini almashtirishiga qayta-qayta tayanish insonning kognitiv zaxirasini susaytirishi mumkinligini aytdi. Kognitiv zaxira demensiyaga qarshi muhim himoya omilidir.
AI vositalarining imkoniyatlari tobora oshib borayotgan bir paytda bu xavotirlar yanada yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Bugungi kunda AI endi faqat savollarga javob berish va matn yaratish uchun ishlatilmaydi, balki hujjatlarni ko‘rib chiqish, tadqiqotlarni tahlil qilish, mijozlarni qo‘llab-quvvatlash va dasturlash kabi tobora murakkab vazifalarni ham bajarmoqda.
Altman AI’ning inson kognitiv qobiliyatlariga ta’siridan xavotir bildirayotgan texnologiya sohasi rahbarlaridan yagona emas.
O‘tgan yili Fransiyaning Mistral AI kompaniyasi bosh direktori Arthur Mensch «The Times» gazetasiga bergan intervyusida AI’ning eng katta xatari mehnatkashlarning «ko‘nikmalari susayishi»ga (deskilling) olib kelishi bo‘lishi mumkinligini aytdi. Odamlar ma’lumot izlashda AI’ga tobora ko‘proq tayanar ekan, insoniyat asta-sekin yanada dangasa bo‘lib qolishi mumkin.
Biroq ushbu podkast intervyusida Altman AI kelajagiga nisbatan ijobiyroq munosabatini saqlab qoldi.
U «juda ajoyib» kelajak manzarasini tasvirladi: shaxsiy AI yordamchisi kecha-yu kunduz ishlashi, turli hujjatlarni o‘qishi, yig‘ilishlarda tinglovchi sifatida qatnashishi, bir necha hafta oldingi elektron xatlar mazmunini eslashi, tunda foydalanilmayotgan hisoblash quvvatidan foydalanib g‘oyalar yaratishi va foydalanuvchiga keyingi qadam sifatida qanday harakat qilishni faol ravishda tavsiya etishi mumkin.
Ammo u hatto kuchli AI modellari ham odamlarni boshqalardan ajratib turadigan qobiliyatlarni takrorlashda qiynalishi mumkinligini aytdi. U shunday dedi: «Bu dunyoga insonlar juda yaxshi uddalaydigan, ammo AI hali ham chinakam egallashda nihoyatda qiynalayotganga o‘xshaydigan bunday mulohaza yuritish qobiliyatini ta’riflash uchun yangi so‘z yaratish kerak bo‘lishi mumkin».