Stenford raqamli iqtisodiyot laboratoriyasi 12-avgust kuni maqolasini yangiladi. Unda ish haqi xizmatlari provayderi ADP tomonidan AQShdagi millionlab mehnatkashlarni qamrab olgan yuqori chastotali ish haqi ma’lumotlariga tayanib, generativ AI keng tarqalgach mehnat bozorida yuz bergan haqiqiy o‘zgarishlar ochib berilgan. Hisobotga ko‘ra, yangi bitirgan va ish faoliyatini endi boshlagan yoshlar AI keltirayotgan eng bevosita zarbani boshdan kechirmoqda.
Tadqiqot hisobotida umumiy hisobda AQSh bo‘ylab ish o‘rinlarining AI tomonidan ommaviy ravishda almashtirilganini tasdiqlovchi dalillar aniqlanmagani, biroq yoshlarning mehnat bozoridagi “birinchi pog‘ona” ishlariga jiddiy zarba berilgani qayd etilgan.
Hisobotga ko‘ra, dasturiy ta’minot ishlab chiqish va mijozlarga xizmat ko‘rsatish kabi AI ta’siri yuqori bo‘lgan kasblarda 22-25 yoshli yoshlarning bandlik darajasi sun’iy intellekt ta’siri nisbatan past sohalardagilarga qaraganda taxminan 19% ortda qolgan, 2025-yilda esa bu farq atigi 13% bo‘lgan. Bunga qarama-qarshi ravishda, xuddi shu lavozimlardagi tajribali xodimlarda bandlikning shunday darajadagi pasayishi kuzatilmagan, bandlik barqaror saqlangan yoki hatto oshgan.
Tadqiqotga ko‘ra, boshlang‘ich darajadagi xodimlarning ko‘proq zarar ko‘rishining sabablaridan biri bu lavozimlar ko‘p miqdorda “kodlashtirilgan bilim”ga tayanishidir. Kodlashtirilgan bilim deganda ta’lim, darsliklar yoki yozma tartib-taomillar orqali o‘rgatilishi mumkin bo‘lgan rasmiy, standartlashtirilgan va hujjatlashtirilgan bilim tushuniladi. Bunday bilim odatda aniq qoidalarga ega bo‘lib, sun’iy intellekt unga bog‘liq ishlarni bajarish yoki almashtirishda osonroq ishtirok etishi mumkin.
Bunga qarama-qarshi ravishda, yashirin bilim (Tacit Knowledge) asosan amaliyot, ustozlar yo‘l-yo‘rig‘i va real vaziyatlar bilan qayta-qayta tanishish orqali egallanadi. Tadqiqotchilarning fikricha, sun’iy intellekt bunday ishlar uchun tajribali xodimlarga ko‘proq yordam berishi mumkin, biroq ularning tajribaga asoslangan mulohazasini bevosita almashtira olmaydi. Tadqiqot shuningdek, oliy ta’lim sun’iy intellektning bandlikka ta’sirini yumshatishi mumkinligini ko‘rsatgan.
Yuqoridagi manba manzili
Ko‘mir konidagi kanareykalarmi? Sun’iy intellektning so‘nggi bandlik ta’siri haqida olti fakt