Markaziy televideniye yangiliklarining bugungi xabariga ko‘ra, AI va mis bir-biridan uzoqdek ko‘rinadi. Bir tomonda “bulut”da kechayotgan ilg‘or algoritmlar, ikkinchi tomonda esa yer ostida chuqur ko‘milgan an’anaviy metall. Ammo AI “ishga tushganda”, ular bir-biri bilan chambarchas bog‘lanadi. Serverlarning yuqori tezlikdagi hisob-kitoblari kuchliroq elektr ta’minoti, tezroq ma’lumot uzatish va samaraliroq sovitishni talab qiladi. Bu jarayonlarning barchasida mis muhim ahamiyatga ega. Bozor hisob-kitoblariga ko‘ra, 2026-yilda AI serverlari uchun maxsus yuqori darajali mis folga talabi taxminan 24 ming tonnani tashkil etib, yillik hisobda qariyb 260% ga oshadi.
Oddiy serverga odatda atigi bir necha kilogramm mis kerak bo‘ladi, sun’iy intellektni o‘qitish uchun ishlatiladigan yuqori unumdor serverlarda esa bitta qurilmadagi mis miqdori 15–30 kilogrammga yetishi, ya’ni oddiy servernikidan 3–6 baravar ko‘p bo‘lishi mumkin. Suyuqlik bilan sovitish tezroq joriy etilayotgan bir paytda issiqlikni yaxshi o‘tkazadigan mis suyuqlik bilan sovitish plitalari kabi issiqlik tarqatuvchi qismlarda tobora ko‘proq qo‘llanmoqda.
Jiangsi provinsiyasining Yingtan shahrida mis materiallarini qayta ishlovchi korxonaning ishlab chiqarish liniyasi 24 soat ishlamoqda, buyurtmalar esa yil oxirigacha to‘lib bo‘lgan. Korxona mahsulotlari asosan AI hisoblash chiplarining suyuqlik bilan sovitish plitalarida qo‘llanadi. Oylik ishlab chiqarish hajmi 2000 tonnadan oshadi, buyurtmalar esa yillik hisobda 30% ga ko‘paygan.
Sovitishdan tashqari, AI serverlari katta hajmdagi yuqori tezlikdagi ma’lumot uzatish jarayonlarini ham bajarishi kerak, bu esa mis materiallari xususiyatlariga qo‘yiladigan talablarni yanada oshiradi. Anxuy provinsiyasining Chijou shahrida bir korxona ishlab chiqaradigan o‘ta past profilli mis folga asosan AI serverlarining yuqori tezlikdagi PCB platalarida qo‘llanadi. Uning sirt g‘adir-budirligi 2 mikrometrdan past darajada nazorat qilinishi mumkin, signal uzatish tezligi esa an’anaviy mis folgaga nisbatan 70% yuqori.
O‘tgan yilning to‘rtinchi choragidan boshlab hisoblash quvvati uchun ishlatiladigan ayrim yuqori darajali mis folgalarga talab doimiy ravishda yuqori bo‘lib kelmoqda. Korxonalar ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan yil dekabridan buyon ayrim yuqori darajali mis folgalarning qayta ishlash to‘lovlari 30–50% ga oshgan. Bu yil AI serverlari va yuqori tezlikdagi hisoblash qurilmalariga mos keladigan o‘ta past profilli mis folga narxi taxminan 10–30% ga ko‘tarildi.
Bozor hisob-kitoblariga ko‘ra, 2026-yilda AI serverlari uchun maxsus yuqori darajali mis folga talabi taxminan 24 ming tonnani tashkil etib, yillik hisobda qariyb 260% ga oshadi. Bu hisoblash quvvatining o‘sishi nafaqat mis iste’moli hajmini oshirishini, balki talabning yuqori issiqlik o‘tkazuvchanlikka ega, yuqori chastotali va yuqori tezlikdagi, yuqori aniqlikdagi mis materiallariga jamlanishini ham anglatadi.
O‘ta past profilli mis folga (HVLP / VLP mis folga) AI serverlarining yuqori tezlikdagi PCB platalari uchun muhim materialga aylanganining asosiy sababi yuqori chastotali signal uzatishdagi “teri effekti” bilan bog‘liq: signal toki o‘tkazgich sirtining juda yupqa qatlamida jamlanib oqadi. Mis folga sirti qanchalik g‘adir-budir bo‘lsa, signal uzatishdagi yo‘qotish shunchalik katta bo‘ladi. HVLP (o‘ta past profilli) mis folga maxsus elektroliz jarayoni orqali sirt g‘adir-budirligi Rz ni 1,5 μm dan 3 μm gacha yoki undan past darajada nazorat qiladi. Oddiy mis folga bilan solishtirganda, u signal so‘nishini sezilarli darajada kamaytiradi va M7/M8 darajasidagi yuqori tezlikdagi mis qoplamali laminatlar uchun standart material hisoblanadi.
Uzoqroq muddatli talab tendensiyasiga ko‘ra, bozor hisob-kitoblari 2027-yilda global miqyosda AI serverlari uchun maxsus yuqori darajali mis folga talabi taxminan 50 ming tonnaga yetishini, 2030-yilda esa 110 ming tonnadan oshishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, Morgan Stanley prognoziga ko‘ra, 2028-yilga borib global ma’lumotlar markazlarining misga bo‘lgan talabi 1,3 million tonnaga yetadi. Bu 2026-yilga nisbatan ikki baravar ko‘p bo‘lib, qo‘shimcha talab nafaqat AI serverlarining ichki qismlaridan, balki suyuqlik bilan sovitish tizimlari, yuqori tezlikdagi ulagichlar va elektr ta’minoti infratuzilmasi kabi sohalardan ham kelib chiqadi.
Bu yil boshidan buyon mis narxlari umumiy hisobda o‘smoqda. London metall birjasida (LME) 3 oylik mis fyucherslari narxi jami 14% dan ko‘proqqa oshib, avgust o‘rtalarida bir tonnasi 14 000 AQSh dollaridan yuqoriga ko‘tarildi. Xitoy ichki bozoridagi Shanxay misining asosiy shartnomasi esa yil boshidagi bir tonna uchun taxminan 86 ming yuandan 109 ming yuanga yaqin darajagacha ko‘tarildi.