Từ Odyssey đến những tiểu thuyết trinh thám của Agatha Christie, con người đã sáng tác vô số câu chuyện tuyệt vời, lấp đầy giá sách của nhiều thế hệ. Tuy nhiên, một nghiên cứu cho thấy trí tuệ nhân tạo có thể đã bắt đầu trở thành đối thủ của các nhà văn.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Judgment and Decision Making cho thấy các nhà nghiên cứu đã mời 1.682 người trưởng thành đọc 6 truyện ngắn, trong đó 3 truyện do con người sáng tác và 3 truyện do ChatGPT tạo ra. Mỗi truyện do AI tạo ra đều xoay quanh chủ đề tương tự với một tác phẩm do con người sáng tác.
Các nhà nghiên cứu cho người tham gia biết câu chuyện họ đọc do con người hay AI sáng tác, nhưng thông tin này không phải lúc nào cũng chính xác. Sau đó, họ yêu cầu người tham gia đánh giá mức độ hấp dẫn, trải nghiệm đọc và chất lượng tổng thể của câu chuyện.
Kết quả cho thấy những người đọc truyện do AI tạo ra cho rằng các câu chuyện này cuốn hút hơn và có chất lượng cao hơn so với những người đọc truyện do con người sáng tác. Tuy nhiên, khi được cho biết một câu chuyện do con người sáng tác, người tham gia lại dành cho câu chuyện đó đánh giá cao hơn.
Tiến sĩ Deena Skolnick Weisberg, tác giả chính của nghiên cứu và là giáo sư tại Đại học Villanova ở bang Pennsylvania, Mỹ, cho biết: “Các hệ thống AI hiện đã có thể sáng tác truyện ngắn, và mọi người cho rằng những câu chuyện này ít nhất không thua kém tác phẩm do con người sáng tác, thậm chí có thể còn hay hơn. Chúng ta nên dựa vào đó để nhìn nhận lại năng lực của AI.”
Tuy nhiên, bản thân Weisberg cũng là một nhà sáng tác. Bà cho rằng điều này không có nghĩa việc viết lách nên được giao cho AI. Bà chỉ ra rằng tiểu thuyết do các công ty công nghệ sử dụng AI sáng tác rất có thể sẽ khác với tác phẩm của các nhà văn con người.
Bà nói: “Chúng ta có thể cần dành chỗ cho tiểu thuyết do AI sáng tác, cũng như tiểu thuyết do AI và con người cùng sáng tác, nhưng điều đó không có nghĩa quá trình sáng tạo của con người không còn đáng trân trọng. Con người viết để tự biểu đạt một cách sáng tạo, để thử thách bản thân, cũng như để thấu hiểu và sắp xếp lại những trải nghiệm của mình. Việc AI có thể tạo ra những câu chuyện giống như do con người sáng tác không làm thay đổi những điều đó.”
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy thái độ của mọi người đối với AI ảnh hưởng đến đánh giá của họ. Những người có thái độ tích cực hơn với AI đánh giá câu chuyện cao hơn những người có thái độ tiêu cực hơn, sau khi được cho biết câu chuyện do ChatGPT sáng tác.
Sau đó, các nhà nghiên cứu tiến hành thêm hai thí nghiệm với tổng cộng 905 người trưởng thành tham gia. Người tham gia được xem 2 trong số 6 truyện ngắn. Hai câu chuyện có cùng chủ đề, nhưng chỉ một trong số đó do con người sáng tác. Người tham gia phải phán đoán câu chuyện nào do con người viết và câu chuyện nào do AI tạo ra.
Trong một thí nghiệm, khoảng 40% người tham gia đoán đúng, thậm chí thấp hơn độ chính xác của việc đoán ngẫu nhiên; ở thí nghiệm còn lại, tỷ lệ trả lời đúng là 52%.
Các nhà nghiên cứu viết: “Không có bằng chứng phổ quát cho thấy người tham gia có thể phân biệt những câu chuyện do con người sáng tác với những câu chuyện do AI tạo ra.”
Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện kinh nghiệm đọc hoặc viết tiểu thuyết do người tham gia tự khai báo không liên quan rõ ràng đến độ chính xác khi họ phán đoán danh tính tác giả. Tuy nhiên, những người càng quen thuộc với các hệ thống AI thì có tỷ lệ phán đoán chính xác càng cao.
Weisberg cho biết: “Văn phong của AI có một số đặc điểm riêng. Chúng ta có thể dần học cách nhận ra văn phong đó thông qua luyện tập, cũng như có thể học cách nhận diện phong cách viết đặc trưng của các tác giả con người khác nhau.”
Weisberg cho rằng mọi người thích những câu chuyện được gắn nhãn “do con người sáng tác” hơn có thể là vì họ theo đuổi tính chân thực. Tuy nhiên, xét trên trải nghiệm đọc thực tế, lý do mọi người thích những câu chuyện do AI tạo ra hơn có thể là vì chúng dễ đọc và dễ hiểu hơn.
Tuy nhiên, Giáo sư Luke Kennard, chuyên ngành điện ảnh và sáng tác tại Đại học Birmingham, Anh, người không tham gia nghiên cứu, nhấn mạnh rằng AI vẫn là một chủ đề gây nhiều tranh cãi.
Ông nói: “Vì chúng ta là con người nên có xu hướng nhân cách hóa AI, hình dung nó như một robot phát sáng với gương mặt thân thiện và trung lập. Nhưng trên thực tế, nó chỉ là mã dự đoán vận hành dựa trên một cơ sở dữ liệu khổng lồ chứa các tác phẩm bị đánh cắp, chạy trong những trung tâm dữ liệu siêu lớn có quy mô khổng lồ, chi phí đắt đỏ và tính hủy hoại cao, đồng thời gây ra những tác động thảm khốc đối với các cộng đồng xung quanh.”
Kennard cũng nhấn mạnh AI không phải là một “công cụ” thông thường như trình kiểm tra chính tả hay từ điển đồng nghĩa, mà là một mối đe dọa mang tính sống còn.
Ông nói: “Dĩ nhiên, chỉ cần viết lời nhắc phù hợp rồi điều chỉnh và trau chuốt một chút, nó hoàn toàn có thể tạo ra một bài thơ mạch lạc, thậm chí dễ chịu. Xét cho cùng, dữ liệu huấn luyện của nó đến từ hàng nghìn năm sáng tác của con người; nếu ngay cả điều này mà nó cũng không làm được thì mới đáng xấu hổ. Tôi nghĩ câu hỏi chúng ta thực sự nên đặt ra là: Tất cả những điều này có đáng không? Câu trả lời chắc chắn là, không còn nghi ngờ gì nữa, không đáng.”