
Abacwaningi baseNyuvesi yaseBirmingham e-UK, eNyuvesi yase-Aarhus eDenmark naseLinnaeus University eSweden bashicilele ucwaningo ngenyanga edlule (Agasti 2026), oluthi abasebenzisi abaxhumana isikhathi eside ne-AI yesevisi yamakhasimende enokuziphatha okufana nokwabantu bangase balungise kancane kancane izindlela zabo zolimi nokuziphatha, kuphinde kubenze bakhe kabusha indlela abazibona ngayo.
Iphepha elihlobene nalolu cwaningo lashicilelwa ngo-Agasti 19 ephephabhukwini elivulekile i-《AI & SOCIETY》. Abacwaningi baphakamisa umqondo othi “ubuntu obufana noberobhothi” (robotoid humanness), bebonisa ukuthi phakathi nokuxhumana ne-AI, i-AI iba “njengomuntu” kakhulu, kanti abasebenzisi ngenxa yokuchayeka okuqhubekayo bangase baziphathe “njengemishini” kakhulu.
Ucwaningo lugxile ezimweni zesevisi ezi-4: ezokudayisa, ezamahhotela, ezokuvakasha nezokunakekelwa kwezempilo. Ithimba lithi ukufunda okuvumelana nezimo, ukuxhumana okwenziwe ngokwezifiso nezimpendulo ezinokuzwelana kwenza irobhothi libukeke njengomuntu; abasebenzisi nabo bangase balingise indlela imishini ekhulumisa ngayo ukuze bathole impendulo ye-algorithm eshelelayo nenhle kakhulu.
Abantu banomkhuba “wokubukelana” ekuxhumaneni nabanye. Bavame ukulingisa bengaqaphele ukunyakaza, izinkulumo zobuso nezindlela zokukhuluma zomunye umuntu. Abacwaningi bachaza indlela yokubukelana enezigaba ezintathu:
Isigaba sokuqala ukungena “eqinisweni lokuxhumana elakhiwe”. Amasistimu akhiqizayo akha indawo yokuxhumana efana nobudlelwano bomphakathi ngokusebenzisa ulimi lwemvelo, izinkomba zemizwa nezimpendulo ezivumelana nezimo. Ngesikhathi sokuxhumana, abasebenzisi banquma ukuthi baphendule kanjani nokuthi baziveze kanjani, futhi bangase banikeze impendulo yesistimu incazelo yomphakathi.
Isigaba sesibili “ukubanjwa kobuwena ngokwezibalo”. Isistimu ikhiqiza iphrofayela ebikezelayo isebenzisa ukuziphatha komsebenzisi, izintandokazi zakhe nemikhondo yokuxhumana, bese iyibuyisela kumsebenzisi ngendlela yezincomo, ukuhlukaniswa ngamaqembu noma izimpendulo ezenziwe ngokwezifiso.
Isigaba sesithathu ukulungiswa kokuzibona okuvumelana nezimo. Abasebenzisi bangase bathambekele ekusebenziseni izindlela zokuziveza okulula ukuthi isistimu iziqonde futhi izivuze. Ukuxhumana okuphindaphindiwe kungaqinisa lokhu kuvumelana, kuze kube yilapho izifinyezo zezibalo ezikhiqizwa umshini ziba yisithenjwa esibalulekile endleleni abasebenzisi abaz理解 ngayo.

Lo mhlahlandlela ubala izici ezi-4 ezibalulekile: izimo zesevisi, okulindelwe ngabathengi, ukubukeka nolimi lwerobhothi, kanye negalelo lokuxhumana elenziwa ngabantu nomshini. Ucwaningo luthi lezi zici zinquma ngokuhlanganyela indlela abasebenzisi ababuqonda ngayo ubudlelwano besevisi, futhi zithinte nendlela ukuzibona kwabo okushintsha ngayo.
Ngokwesibonelo, amasistimu anekhono lokufunda okuvumelana nezimo, ukuxhumana okwenziwe ngokwezifiso nokuxhumana okunozwelo angase abumbe kakhulu ulwazi lomsebenzisi. Njalo lapho umsebenzisi ethumela okuthile, isistimu ilungisa impendulo yayo ngokushesha. Ukuxhumana okuphindaphindiwe kungakha umjikelezo oqhubekayo wokulingisa nempendulo.
Ikheli lesithenjwa elingenhla
Robotoid humanness: when selfhood becomes machine-legible
